PGT Genetik Test

Tüp bebek tedavisinde embriyo seçimi yalnızca embriyonun mikroskop altındaki görünümüne göre yapılmayabilir. Belirli genetik risklerin bulunduğu durumlarda embriyoların genetik açıdan değerlendirilmesi amacıyla Preimplantasyon Genetik Test yöntemlerinden yararlanılabilir.

Ancak PGT tek bir test değildir. Testin amacı ve değerlendirdiği genetik özellik kullanılan PGT türüne göre değişir.

Bu nedenle hangi PGT yönteminin neden uygulanacağı, testin neyi gösterebildiği ve hangi sınırlamalara sahip olduğu tedaviden önce açık şekilde belirlenmelidir.

Tüp Bebek Tedavisinde PGT Nedir?

Preimplantasyon Genetik Test (PGT), tüp bebek tedavisi sırasında oluşturulan embriyolardan alınan hücre örneklerinin belirli genetik veya kromozomal özellikler açısından incelenmesidir.

PGT'nin amacı her embriyoda bütün genetik hastalıkları araştırmak değildir.

Uygulanacak testin türüne göre:

• Belirli bir tek gen hastalığı
• Belirli yapısal kromozom değişiklikleri
• Embriyodaki kromozom sayısı

değerlendirilebilir.

Test sonucu, transfer için değerlendirilecek embriyolar hakkında ek bilgi sağlar. Ancak PGT tek başına embriyonun ileride tamamen sağlıklı bir bebeğe dönüşeceğini gösteren kapsamlı bir genetik sağlık testi değildir.

PGT'nin Amacı Nedir?

PGT'nin amacı yapılan testin türüne göre değişir.

Bilinen kalıtsal hastalık riski bulunan bir ailede PGT-M, embriyoların ilgili genetik durum açısından değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Yapısal kromozom değişikliği taşıyan kişilerde PGT-SR ile embriyolar belirli dengesiz kromozomal sonuçlar açısından değerlendirilebilir.

PGT-A ise embriyodan alınan hücre örneğinde kromozomların beklenen sayıda olup olmadığını değerlendirmeyi amaçlar.

PGT'nin olası amaçları:

• Bilinen belirli bir kalıtsal hastalığın çocuğa aktarılma riskini azaltmaya yardımcı olmak
• Belirli kromozomal değişiklikler açısından embriyoları değerlendirmek
• Transfer edilecek embriyoların seçiminde ek genetik bilgi sağlamak
• Seçilmiş bazı hasta gruplarında gereksiz embriyo transferlerinin önlenmesine yardımcı olmak

Ancak PGT'nin bütün hastalarda gebelik veya canlı doğum ihtimalini artıran bir yöntem olduğu söylenemez.

PGT Nasıl Yapılır?

PGT tek başına uygulanabilen bir test değildir. Embriyoların oluşturulması için tüp bebek tedavisi gerekir.

Genel süreç:

1. Yumurtalıkların kontrollü olarak uyarılması
2. Yumurtaların toplanması
3. Sperm örneğinin hazırlanması
4. Yumurtaların laboratuvar ortamında döllenmesi
5. Embriyoların uygun gelişim aşamasına kadar takip edilmesi
6. Uygun embriyolardan biyopsi alınması
7. Hücre örneklerinin genetik laboratuvarında incelenmesi
8. Sonuçların genetik ve klinik açıdan değerlendirilmesi
9. Uygun bulunan embriyonun daha sonraki bir dönemde rahim içine transfer edilmesi

Kullanılan PGT yöntemi ve laboratuvar tekniğine göre süreçte farklılıklar olabilir.

PGT İçin Embriyo Biyopsisi Nasıl Yapılır?

Günümüzde embriyo biyopsisi çoğunlukla embriyonun blastokist aşamasında yapılmaktadır.

Blastokist genellikle döllenmeden sonraki 5-7 günlük gelişim döneminde oluşur.

Biyopsi sırasında ileride plasentanın bir bölümünü oluşturacak trofektoderm tabakasından birkaç hücre alınarak genetik laboratuvarına gönderilir.

Embriyonun iç hücre kitlesinin mümkün olduğunca korunması amaçlanır.

Genetik analiz sonucu hemen elde edilmeyecekse embriyolar genellikle biyopsi sonrasında dondurulur ve sonuçlara göre ilerleyen dönemde transfer planlanır.

Her embriyo blastokist aşamasına ulaşmaz ve her blastokist biyopsi veya transfer için uygun olmayabilir.

PGT Türleri Nelerdir?

PGT tek bir genetik analiz değildir. Günümüzde üç temel gruptan söz edilir:

• PGT-M
• PGT-SR
• PGT-A

Bu yöntemlerin birbirinden farklı amaçları vardır ve birinin gerekli olması diğerlerinin de mutlaka yapılması gerektiği anlamına gelmez.

PGT-M Nedir?

PGT-M, bilinen belirli bir tek gen hastalığının embriyolarda değerlendirilmesi amacıyla kullanılan Preimplantasyon Genetik Test yöntemidir.

PGT-M uygulanmadan önce ailedeki hastalığa neden olan genetik değişikliğin mümkün olduğunca net şekilde belirlenmesi gerekir.

Bazı durumlarda PGT-M testi aileye ve genetik değişikliğe özel olarak hazırlanır. Bu nedenle test geliştirme süreci tüp bebek tedavisine başlamadan önce planlanabilir.

PGT-M ile değerlendirilebilen durumlara örnek olarak:

• Talasemi
• Kistik fibrozis
• Orak hücre hastalığı
• Hemofili ile ilişkili bazı genetik durumlar
• Spinal Müsküler Atrofi (SMA)
• Duchenne Musküler Distrofi
• Bazı kalıtsal metabolik hastalıklar
• Tek gen değişikliğine bağlı başka kalıtsal hastalıklar

Ancak bir hastalığın genetik olması, o hastalık için her zaman teknik olarak PGT-M yapılabileceği anlamına gelmez. Uygulanabilirlik genetik laboratuvarı tarafından değerlendirilmelidir.

PGT-SR Nedir?

PGT-SR, ebeveynlerden birinde belirli bir yapısal kromozom düzenlemesi bulunduğunda embriyoların bu durumla ilişkili dengesiz kromozomal sonuçlar açısından değerlendirilmesine yönelik testtir.

Örneğin:

• Dengeli translokasyon
• Robertsonian translokasyon
• Bazı inversiyonlar
• Diğer belirli yapısal kromozom değişiklikleri

bulunan kişilerde PGT-SR gündeme gelebilir.

PGT-SR gerekliliği kromozom analizinin niteliğine ve çiftin üreme riskine göre klinik genetik değerlendirmeyle belirlenmelidir.

PGT-A Nedir?

PGT-A, embriyodan alınan hücre örneğinde kromozomların sayısal olarak değerlendirilmesini amaçlayan bir tarama yöntemidir.

Kromozom sayısının beklenenden farklı olması anöploidi olarak adlandırılır.

Kadın yaşı ilerledikçe embriyolarda anöploidi görülme olasılığı artabilir. Bu nedenle PGT-A özellikle bazı ileri yaş hastalarında değerlendirmeye alınabilir.

Bununla birlikte:

• 35 yaşını geçmiş olmak tek başına PGT-A zorunluluğu oluşturmaz.
• PGT-A her tüp bebek hastasında gerekli değildir.
• Tekrarlayan düşük veya başarısız transfer öyküsü bulunan her hastanın PGT-A'dan mutlaka yararlanacağı söylenemez.
• PGT-A'nın bütün IVF hastalarında toplam canlı doğum ihtimalini artırdığı gösterilmiş değildir.

İleri kadın yaşı ve yeterli sayıda blastokisti bulunan bazı hastalarda PGT-A'nın olası avantajları değerlendirilebilir. Karar kişiye özel verilmelidir.

PGT Kimlere Uygulanabilir?

PGT gerekliliği testin türüne göre belirlenmelidir.

Değerlendirilebilecek durumlar arasında:

• Çocukta belirli bir tek gen hastalığı açısından anlamlı üreme riski bulunan çiftler
• Ebeveynlerden birinde klinik açıdan önemli yapısal kromozom düzenlemesi bulunan çiftler
• Bazı ileri anne yaşı vakaları
• Bazı tekrarlayan gebelik kaybı vakaları
• Bazı tekrarlayan tüp bebek veya embriyo transferi başarısızlıkları

Ancak son üç durumda PGT-A'nın otomatik olarak yapılması gerektiği şeklinde bir kural yoktur.

Embriyo sayısı, kadın yaşı, yumurtalık rezervi, önceki tedavi sonuçları ve PGT sonrasında transfer edilebilir embriyo kalmama ihtimali de değerlendirilmelidir.

PGT ile Hangi Hastalıklar Araştırılabilir?

Bu sorunun cevabı kullanılan PGT türüne bağlıdır.

PGT-M ile ailede önceden tanımlanmış birçok tek gen hastalığı için kişiye özel değerlendirme yapılabilir.

Örneğin:

• Talasemi
• Kistik fibrozis
• Spinal Müsküler Atrofi (SMA)
• Orak hücre hastalığı
• Hemofili ile ilişkili belirli durumlar
• Duchenne Musküler Distrofi
• Bazı kalıtsal metabolik hastalıklar

için uygun genetik değişiklik belirlenmişse PGT-M değerlendirilebilir.

PGT-A ise tek gen hastalıklarını araştırmak için kullanılmaz. PGT-A'nın amacı embriyodan alınan örnekte kromozom sayısının değerlendirilmesidir.

Bu nedenle “PGT ile bütün genetik hastalıklar araştırılır” ifadesi doğru değildir.

PGT'nin Olası Avantajları Nelerdir?

PGT'nin yararı hangi testin neden yapıldığına göre değişir.

Uygun hastalarda:

• Bilinen belirli bir kalıtsal hastalığın çocuğa geçme riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
• Yapısal kromozom bozukluğu taşıyıcılığında embriyo seçimine ek bilgi sağlayabilir.
• PGT-A bazı hasta gruplarında anöploid embriyoların transfer edilmesini azaltabilir.
• Bazı seçilmiş hasta gruplarında transfer başına sonuçların iyileştirilmesine veya gebelik kaybı riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Ancak bu olası faydalar bütün hastalar için aynı değildir ve tedavinin toplam canlı doğum ihtimaline katkısı ayrıca değerlendirilmelidir.

PGT'nin Sınırlamaları Nelerdir?

PGT ileri bir genetik teknoloji olmakla birlikte sınırsız bir test değildir.

Önemli sınırlamalar arasında:

• Her genetik hastalığı veya genetik değişikliği gösterememesi
• Yanlış pozitif veya yanlış negatif sonuç olasılığının bulunması
• Bazı embriyolardan sonuç alınamaması
• Mozaik veya yorumlanması güç sonuçlarla karşılaşılabilmesi
• Her embriyonun biyopsi aşamasına ulaşmaması
• Test sonrasında transfer edilebilir embriyo kalmaması olasılığı
• Ek maliyet ve tedavi süresi oluşturabilmesi

Ayrıca embriyodan alınan birkaç hücre değerlendirilir. Bu hücrelerden elde edilen sonuç embriyonun tamamının veya ileride oluşacak bebeğin tüm genetik yapısının eksiksiz değerlendirilmesi anlamına gelmez.

PGT-A'da Mozaik Embriyo Ne Demektir?

PGT-A sonucunda bazı örneklerde tamamen öploid veya tamamen anöploid sınıflamasının dışında mozaik olarak raporlanan sonuçlar görülebilir.

Mozaik sonuç, biyopsi yapılan hücrelerde farklı kromozomal özelliklere işaret eden sinyaller bulunduğunu ifade eder.

Böyle bir sonuç embriyonun tamamındaki hücrelerin kesin olarak aynı yapıda olduğu anlamına gelmez.

Mozaik embriyo transferinin değerlendirilmesi karmaşık bir süreçtir ve sonuçtaki kromozom, mozaiklik düzeyi, embriyo seçenekleri ve kişinin klinik durumu dikkate alınarak genetik danışmanlık eşliğinde değerlendirilmelidir.

PGT ve Embriyo Biyopsisi Güvenli midir?

Günümüzde PGT için blastokist aşamasında trofektoderm biyopsisi yaygın olarak kullanılan yöntemdir.

Deneyimli embriyoloji laboratuvarlarında biyopsinin embriyoya olası etkisini en aza indirmek amacıyla kontrollü teknikler uygulanır.

Bununla birlikte hiçbir laboratuvar işlemi tamamen risksiz kabul edilmemelidir.

Biyopsi, embriyo dondurma ve çözdürme süreçlerinin kendilerine ait teknik sınırlamaları vardır. Her embriyonun işlem sonrasında transfer için uygun kalacağı garanti edilemez.

PGT Gebelik ve Tüp Bebek Başarısını Artırır mı?

Bu sorunun cevabı PGT'nin türüne ve uygulanma nedenine bağlıdır.

PGT-M ve PGT-SR'nin temel amacı belirli genetik riskler açısından embriyo seçimine yardımcı olmaktır; esas amaçları genel tüp bebek başarı oranını yükseltmek değildir.

PGT-A ise bazı seçilmiş hasta gruplarında transfer edilecek embriyoların kromozom sayısı açısından değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Bununla birlikte mevcut bilimsel veriler PGT-A'nın tüm tüp bebek hastalarında rutin kullanımının toplam canlı doğum oranını artırdığını göstermemektedir.

Bazı ileri yaş hastalarında, özellikle yeterli sayıda blastokist elde edilebilen durumlarda olası faydaları bulunabilir. Ancak avantaj ve dezavantajların kişiye özel değerlendirilmesi gerekir.

PGT sonucunda uygun bulunan bir embriyonun transfer edilmesi de implantasyon, sağlıklı gebelik veya canlı doğum garantisi sağlamaz.

PGT Sonrası Gebelikte Genetik Test Gerekir mi?

PGT uygulanmış olması gebelik sırasında yapılabilecek prenatal genetik değerlendirmelerin gereksiz olduğu anlamına gelmez.

PGT bütün genetik bozuklukları değerlendiremez ve teknik olarak yanlış pozitif veya yanlış negatif sonuç olasılığı tamamen ortadan kaldırılamaz.

Bu nedenle gebelik oluştuktan sonra kişinin yaşı, kullanılan PGT yöntemi, aile öyküsü ve gebeliğin özellikleri dikkate alınarak prenatal tarama ve gerektiğinde tanısal test seçenekleri görüşülmelidir.

Özellikle PGT-M sonrasında gebelikte koryon villus örneklemesi veya amniyosentez gibi doğrulayıcı prenatal tanı seçenekleri hakkında danışmanlık verilmesi önemlidir.

PGT ile Cinsiyet Belirlenebilir mi?

Bazı PGT yöntemlerinde embriyoların cinsiyet kromozomları hakkında bilgi elde edilebilir.

Ancak PGT'nin temel tıbbi amacı cinsiyet seçimi değildir. Cinsiyet bilgisinin raporlanması veya bu bilgiye göre embriyo seçimi yapılabilmesi tedavinin uygulandığı yerdeki güncel yasal düzenlemelere, tıbbi endikasyona ve laboratuvar politikalarına göre değişebilir.

Özellikle cinsiyete bağlı kalıtsal hastalıklarda genetik değerlendirme farklı bir tıbbi amaç taşıyabilir.

PGT (Preimplantasyon Genetik Test) Hakkında Sık Sorulan Sorular

PGT nedir?

PGT, tüp bebek tedavisinde oluşturulan embriyolardan alınan hücrelerin belirli genetik veya kromozomal özellikler açısından incelenmesidir. Kullanılan PGT türüne göre değerlendirilen genetik özellik değişir.

PGT her tüp bebek hastasına yapılmalı mıdır?

Hayır. PGT her tüp bebek hastasında gerekli değildir. Testin gerekliliği genetik risk, kadın yaşı, embriyo sayısı, önceki gebelik ve tedavi öyküsü ile uygulanacak PGT türüne göre değerlendirilmelidir.

PGT-A 35 yaşından sonra mutlaka yapılmalı mıdır?

Hayır. 35 yaşın üzerinde olmak tek başına PGT-A yapılmasını zorunlu hale getirmez. İleri yaşta bazı hastalarda PGT-A değerlendirilebilir ancak karar yumurtalık rezervi, oluşan blastokist sayısı ve kişinin tedavi öyküsüyle birlikte verilmelidir.

PGT-M hangi hastalıklarda kullanılabilir?

PGT-M, ailede bilinen ve teknik olarak test edilebilir belirli tek gen hastalıklarında kullanılabilir. Talasemi, kistik fibrozis, SMA ve bazı diğer kalıtsal hastalıklar buna örnek olabilir. Uygulanabilirlik genetik değişikliğe göre değerlendirilmelidir.

PGT-A Down sendromunu değerlendirebilir mi?

PGT-A embriyodan alınan hücrelerde kromozom sayısını değerlendirdiği için 21. kromozomun sayısal farklılıkları hakkında bilgi sağlayabilir. Ancak PGT-A bir embriyodan alınan hücre örneğine dayanan tarama testidir ve gebelikte yapılabilecek prenatal değerlendirmelerin yerine geçmez.

PGT için embriyodan ne zaman biyopsi alınır?

Günümüzde biyopsi çoğunlukla blastokist aşamasında, genellikle döllenmeden sonraki 5-7 günlük gelişim döneminde trofektoderm hücrelerinden alınır. Kesin zaman embriyonun gelişimine ve laboratuvar uygulamasına göre değişebilir.

PGT işlemi embriyoya zarar verir mi?

Blastokist biyopsisi deneyimli laboratuvarlarda embriyoya olası etkileri azaltacak şekilde uygulanır. Ancak biyopsi ve dondurma-çözdürme işlemlerinin tamamen risksiz olduğu söylenemez ve her embriyonun transfer için uygunluğunu koruyacağı garanti edilemez.

PGT sonucu kesin midir?

Hayır. PGT yüksek düzeyde genetik bilgi sağlayabilir ancak hiçbir PGT yöntemi yüzde 100 doğruluk veya tamamen sağlıklı bebek garantisi vermez. Yanlış pozitif, yanlış negatif, mozaik veya sonuç alınamayan örneklerle karşılaşılabilir.

PGT bütün genetik hastalıkları gösterir mi?

Hayır. PGT yapılan testin hedeflediği genetik veya kromozomal özellikleri değerlendirir. Bütün genetik hastalıkları, yeni oluşan genetik değişiklikleri veya tüm doğumsal hastalıkları dışlayan kapsamlı bir test değildir.

PGT-A gebelik şansını artırır mı?

PGT-A bazı seçilmiş hastalarda embriyo seçimine yardımcı olabilir ancak tüm tüp bebek hastalarında toplam gebelik veya canlı doğum ihtimalini artırdığı gösterilmiş değildir. Bu nedenle rutin olarak herkese uygulanması önerilmez.

PGT düşük riskini azaltır mı?

Kromozomal olarak anormal embriyolar gebelik kayıplarının nedenlerinden biri olduğu için PGT-A bazı seçilmiş hasta gruplarında transfer başına düşük riskini azaltabilir. Ancak bütün hastalarda düşük riskini ortadan kaldırmaz ve gebelik kaybını önleme garantisi sağlamaz.

PGT sonucunda transfer edilecek embriyo kalmayabilir mi?

Evet. Biyopsi yapılan embriyoların tamamı test edilen durum açısından transfer için uygun sonuç vermeyebilir. Bazı embriyolardan sonuç alınamayabilir veya bütün embriyoların değerlendirilen genetik durum açısından uygun olmadığı görülebilir.

Mozaik embriyo ne demektir?

Mozaik sonuç, embriyodan alınan hücre örneğinde farklı kromozomal özelliklere işaret eden sinyaller bulunmasıdır. Böyle bir sonuç embriyonun tamamının kesin olarak aynı yapıda olduğunu göstermez ve transfer kararı genetik danışmanlık eşliğinde değerlendirilmelidir.

PGT yapıldıktan sonra gebelikte genetik test gerekir mi?

PGT uygulanmış olması prenatal genetik değerlendirmelerin yerini tamamen almaz. PGT bütün genetik sorunları dışlamadığı için gebelikte uygun prenatal tarama veya tanısal test seçenekleri kişinin klinik durumuna göre görüşülmelidir.

PGT ile cinsiyet belirlenebilir mi?

Bazı PGT yöntemlerinde cinsiyet kromozomları hakkında bilgi elde edilebilir. Ancak bu bilginin raporlanması veya cinsiyet seçimi amacıyla kullanılması tedavinin yapıldığı yerdeki yasal düzenlemelere ve tıbbi endikasyona göre değişebilir.

PGT sağlıklı bebek garantisi verir mi?

Hayır. PGT yalnızca yapılan test kapsamında belirli genetik veya kromozomal özellikler hakkında bilgi sağlar. Embriyonun tutunmasını, gebeliğin devamını veya tamamen sağlıklı bir bebeğin doğmasını garanti etmez.

PGT Tedavisinde En Önemli Nokta Nedir?

PGT konusunda en önemli nokta, bütün genetik testlerin aynı amaçla kullanılmadığının anlaşılmasıdır.

PGT-M, PGT-SR ve PGT-A birbirinden farklı testlerdir. Bir çiftte PGT gerekliliği belirlenirken genetik tanı, aile öyküsü, kadın yaşı, yumurtalık rezervi, oluşabilecek embriyo sayısı ve önceki tedaviler birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle PGT-A'nın bütün tüp bebek hastalarında rutin olarak uygulanması veya gebelik başarısını garanti eden bir yöntem olarak sunulması doğru değildir.

PGT-M veya PGT-SR planlanan durumlarda işlem öncesinde genetik danışmanlık, ailedeki genetik durumun doğru tanımlanması ve testin teknik olarak uygulanabilirliğinin belirlenmesi önemlidir.