Kısırlık Infertilite Tedavisi

Çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerde gebeliğin beklenen sürede oluşmaması hem kadın hem de erkek açısından değerlendirme gerektirebilir.

İnfertilite tek bir hastalık veya tek bir nedenden oluşmaz. Yumurtlama problemleri, fallop tüplerindeki sorunlar, endometriozis, rahimle ilgili durumlar, kadın yaşı, sperm üretimi veya fonksiyonuyla ilgili problemler ve hormonal ya da genetik faktörler gebeliği etkileyebilir.

Bazı çiftlerde ise standart değerlendirmeler sonucunda belirgin bir neden saptanamayabilir. Bu durum açıklanamayan infertilite olarak adlandırılır.

Kısırlık (İnfertilite) Nedir?

İnfertilite, düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 12 ay veya daha uzun süre gebelik elde edilememesi durumudur.

Günlük dilde “kısırlık” kelimesi yaygın olarak kullanılsa da tıbbi terminolojide infertilite ifadesi tercih edilmektedir.

İnfertilite tanısı çocuk sahibi olmanın hiçbir şekilde mümkün olmadığı anlamına gelmez. Altta yatan nedene göre doğal gebelik olasılığı devam edebilir veya farklı tedavi yöntemlerinden yararlanılabilir.

Tedavi başarısı ise kadın yaşı, infertilite nedeni, yumurtalık rezervi, sperm özellikleri, daha önceki gebelikler ve uygulanacak yönteme göre değişir.

Ne Zaman İnfertilite Değerlendirmesi Yapılmalıdır?

Her çiftin gebelik değerlendirmesi için aynı süreyi beklemesi gerekmez.

Genel olarak:

• 35 yaşından küçük kadınlarda: 12 ay düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadıysa değerlendirme önerilir.
• 35 yaş ve üzerindeki kadınlarda: yaklaşık 6 ay sonunda gebelik oluşmamışsa değerlendirmeye başlanması uygundur.
• 40 yaşın üzerindeki kadınlarda: daha erken ve gecikmeden değerlendirme düşünülebilir.

Bunun dışında bilinen bir infertilite risk faktörü bulunuyorsa yaş veya bekleme süresinden bağımsız olarak daha erken değerlendirme gerekebilir.

Örneğin:

• Adetlerin çok düzensiz olması veya hiç olmaması
• Bilinen veya şüphelenilen endometriozis
• Fallop tüplerinde hastalık veya tıkanıklık şüphesi
• Geçirilmiş ciddi pelvik enfeksiyon veya ameliyatlar
• Bilinen erkek faktörü
• Cinsel fonksiyon problemi
• Kemoterapi veya radyoterapi öyküsü
• Yumurtalık rezervini azaltabilecek bilinen durumlar

bulunduğunda 6 veya 12 aylık sürenin tamamlanması beklenmeyebilir.

Kıbrıs'ta Kısırlık Tedavisi

Kıbrıs'ta infertilite tedavisi planlanırken ilk aşama yalnızca tüp bebek tedavisine karar vermek değil, gebeliği engelleyebilecek kadın ve erkek faktörlerini birlikte değerlendirmektir.

Yapılan değerlendirme sonucunda kişiye göre:

• Yumurtlama takibi
• Yumurtlama uyarıcı tedaviler
• Aşılama (IUI)
• Tüp bebek (IVF)
• Mikroenjeksiyon (ICSI)
• Uygun durumlarda genetik incelemeler
• Klinik gereklilik ve yürürlükteki yasal düzenlemelere göre donasyon seçenekleri

değerlendirilebilir.

Tedavinin hangi yöntemle yapılacağı yalnızca gebelik ihtimaline göre değil; kadın yaşı, yumurtalık rezervi, sperm özellikleri, infertilite süresi, daha önce uygulanan tedaviler ve kişinin genel sağlık durumu dikkate alınarak belirlenmelidir.

Tüp bebek, mikroenjeksiyon, genetik test veya donasyon gibi yöntemlerden hiçbiri gebelik veya canlı doğum garantisi sağlamaz.

Primer ve Sekonder İnfertilite Nedir?

Primer İnfertilite Nedir?

Primer infertilite, kişinin daha önce hiç gebelik yaşamamış olması ve gebelik isteğine rağmen gebelik elde edilememesi durumudur.

Sekonder İnfertilite Nedir?

Sekonder infertilite, geçmişte en az bir gebelik elde edilmiş olmasına rağmen yeniden gebelik istendiğinde gebeliğin oluşmamasıdır.

Önceki gebeliğin canlı doğumla sonuçlanmış olması gerekmez. Daha önce gebelik yaşanmış olması sonraki dönemde infertilite gelişmeyeceği anlamına gelmez.

Yaşın ilerlemesi, yeni gelişen yumurtlama veya tüp problemleri, endometriozis, sperm özelliklerindeki değişiklikler ve başka sağlık sorunları sekonder infertiliteye katkıda bulunabilir.

İnfertilite Ne Kadar Yaygındır?

İnfertilite dünya genelinde yaygın görülen bir üreme sağlığı sorunudur. Küresel tahminler, üreme çağındaki yaklaşık her altı kişiden birinin yaşamının bir döneminde infertilite deneyimleyebildiğini göstermektedir.

İnfertilite yalnızca kadınlara ait bir problem değildir. Neden:

• Kadına ait faktörlerden
• Erkeğe ait faktörlerden
• Her iki partnerde bulunan faktörlerden
• Veya açıklanamayan nedenlerden

kaynaklanabilir.

Bu nedenle değerlendirmeye yalnızca kadından başlamak ve erkeği ancak daha sonra incelemek yerine, uygun durumlarda her iki partnerin eş zamanlı değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşımdır.

İnfertilite Nasıl Değerlendirilir?

İnfertilite değerlendirmesinin amacı gebeliği etkileyebilecek faktörleri sistematik şekilde araştırmaktır.

Temel değerlendirmede genel olarak üç alan önemlidir:

• Yumurtlamanın değerlendirilmesi
• Rahim ve fallop tüplerinin değerlendirilmesi
• Erkek partnerde sperm değerlendirmesi

Kadınlarda İlk Değerlendirme

Kadın değerlendirmesinde yaş, adet düzeni, geçmiş gebelikler, ameliyatlar, enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar ve infertilite süresi sorgulanır.

Kişiye göre:

• Jinekolojik muayene
• Transvajinal ultrasonografi
• Yumurtlama değerlendirmesi
• AMH ve gerekli hormon testleri
• Fallop tüplerinin açıklığının değerlendirilmesi
• Rahim boşluğuna yönelik ek incelemeler

planlanabilir.

Erkeklerde İlk Değerlendirme

Erkek infertilitesinin değerlendirilmesinde üreme ve sağlık öyküsü ile sperm analizi temel basamaklar arasındadır.

Sperm analizinde önemli bir anormallik saptanırsa kişinin durumuna göre testin tekrarı, ürolojik/androlojik değerlendirme, hormon testleri veya genetik incelemeler gerekebilir.

Kadınlarda Kısırlık Nedenleri Nelerdir?

Kadın infertilitesinin birçok farklı nedeni olabilir.

Bunlar arasında:

• Yumurtlama bozuklukları
• Polikistik Over Sendromu (PCOS)
• Fallop tüplerinde tıkanıklık veya hasar
• Endometriozis
• Rahim içini etkileyen bazı polip veya miyomlar
• Bazı doğumsal rahim anomalileri
• Prematür Over Yetmezliği
• Yaşa bağlı üreme potansiyelindeki azalma
• Bazı hormonal veya sistemik hastalıklar

yer alabilir.

Her saptanan bulgu infertilitenin kesin nedeni olmayabilir. Örneğin her miyom veya her yumurtalık kisti tedavi gerektirmez. Bulguların gebeliğe etkisi kişiye özel değerlendirilmelidir.

Kadın Yaşı ve Yumurta Rezervi İnfertiliteyi Nasıl Etkiler?

Kadın yaşı üreme potansiyelinin değerlendirilmesinde en önemli faktörlerden biridir.

Yaş ilerledikçe yumurtalıklardaki mevcut folikül sayısı doğal olarak azalır. Bunun yanında yumurtalarda kromozomal ayrılma hatalarının görülme olasılığı da artabilir.

Bu nedenle ileri kadın yaşı:

• Gebelik olasılığında azalma
• Gebelik elde etmek için gereken sürenin uzaması
• Gebelik kaybı riskinde artış
• Embriyolarda kromozomal farklılık olasılığında artış

ile ilişkili olabilir.

Bununla birlikte yalnızca yaşa veya tek bir laboratuvar sonucuna bakılarak bireysel gebelik sonucu kesin olarak tahmin edilemez.

AMH İnfertiliteyi veya Yumurta Kalitesini Gösterir mi?

AMH, yumurtalık rezervinin değerlendirilmesinde kullanılan göstergelerden biridir.

Özellikle tüp bebek tedavisinde yumurtalıkların uyarıcı ilaçlara verebileceği yanıt ve yaklaşık yumurta sayısı hakkında bilgi sağlayabilir.

Ancak AMH:

• Yumurta kalitesini doğrudan ölçmez
• Doğal gebelik şansını tek başına belirlemez
• Tek başına infertilite tanısı koydurmaz
• Tüp bebek başarısını kesin olarak öngörmez

Düşük AMH bulunması doğal gebeliğin veya tüp bebek tedavisinin mümkün olmadığı anlamına gelmez.

AMH sonucu kadın yaşı ve ultrasonla değerlendirilen antral folikül sayısı gibi diğer klinik bilgilerle birlikte yorumlanmalıdır.

Erkeklerde Kısırlık Nedenleri Nelerdir?

Erkek infertilitesi sperm üretimi, spermin taşınması, hormonal sistem, genetik faktörler veya cinsel fonksiyonlarla ilişkili olabilir.

Sperm analizinde:

• Sperm sayısının düşük olması
• Sperm hareketliliğinin düşük olması
• Sperm morfolojisinde farklılıklar
• Menide hiç sperm bulunmaması (azospermi)

gibi bulgular görülebilir.

Erkek infertilitesine katkıda bulunabilecek diğer durumlar arasında:

• Varikosel
• Hormonal problemler
• Genetik nedenler
• Sperm kanallarındaki tıkanıklıklar
• Bazı enfeksiyonlar
• Cinsel fonksiyon bozuklukları
• Kemoterapi veya radyoterapi
• Dışarıdan testosteron veya anabolik steroid kullanımı
• Sigara ve bazı yaşam tarzı faktörleri

bulunabilir.

Sperm analizindeki tek bir anormal sonuç her zaman kalıcı erkek infertilitesi anlamına gelmez. Sonuçlar klinik öyküyle birlikte değerlendirilmelidir.

Açıklanamayan İnfertilite Nedir?

Standart infertilite değerlendirmesinde yumurtlamanın bulunduğu, en az bir fallop tüpünün açık olduğu ve sperm değerlendirmesinde gebeliği açıklayacak belirgin bir problem saptanmadığı halde gebelik oluşmaması açıklanamayan infertilite olarak adlandırılabilir.

“Açıklanamayan” ifadesi hiçbir problemin olmadığı anlamına gelmez. Günümüzde kullanılan testlerle gebeliğin neden oluşmadığını kesin olarak ortaya koyan bir neden saptanamamış olduğu anlamına gelir.

Açıklanamayan infertilitede bütün çiftlerin doğrudan tüp bebek tedavisine başlaması gerekli değildir.

Kadının yaşı, infertilite süresi ve daha önce uygulanan tedaviler dikkate alınarak bekleme, yumurtalık uyarımı ile aşılama veya tüp bebek gibi seçenekler değerlendirilebilir.

Kısırlık Tedavisi Nasıl Yapılır?

İnfertilite tedavisinde herkese uygulanabilecek tek bir yöntem bulunmamaktadır.

Tedavi seçimi:

• Kadının yaşına
• İnfertilitenin nedenine
• İnfertilite süresine
• Yumurtalık rezervine
• Yumurtlama durumuna
• Fallop tüplerinin durumuna
• Sperm özelliklerine
• Önceki tedavilere
• Çiftin gebelik planına

göre kişiselleştirilmelidir.

Bazı hastalarda nedenin tedavi edilmesi doğal gebelik için yeterli olabilirken, bazı hastalarda yardımcı üreme yöntemleri gerekebilir.

Yumurtlama Tedavisi Nasıl Yapılır?

Yumurtlamanın düzenli olmadığı kadınlarda altta yatan nedene göre yumurtlamayı sağlamak amacıyla ilaç tedavileri kullanılabilir.

Tedavi özellikle PCOS gibi yumurtlama bozukluklarında değerlendirilebilir.

Kullanılacak ilaç ve takip yöntemi kişiye göre belirlenmelidir. Kontrolsüz yumurtlama uyarıcı ilaç kullanımı birden fazla folikül gelişimi ve çoğul gebelik gibi risklere yol açabilir.

Aşılama (IUI) Nedir?

İntrauterin inseminasyon (IUI), laboratuvarda hazırlanmış hareketli spermlerin uygun zamanda ince bir kateter aracılığıyla rahim içine verilmesi işlemidir.

Aşılama:

• Bazı açıklanamayan infertilite vakalarında
• Bazı hafif erkek faktörü durumlarında
• Yumurtlama tedavileriyle birlikte seçilmiş hastalarda

değerlendirilebilir.

IUI her infertilite nedeninde uygun değildir. Örneğin iki fallop tüpünün de tamamen kapalı olduğu veya ciddi erkek faktörü bulunan bazı çiftlerde başka tedavilere ihtiyaç duyulabilir.

Tüp Bebek (IVF) Tedavisi Ne Zaman Yapılır?

Tüp bebek tedavisinde yumurtalıklar ilaçlarla uyarılır, gelişen yumurtalar toplanır ve döllenme laboratuvar ortamında gerçekleştirilir.

IVF:

• İleri derecede tüp hastalıklarında
• Bazı ciddi erkek faktörü vakalarında
• Diğer tedavilerden sonuç alınamayan durumlarda
• Yaş nedeniyle tedavinin hızlandırılmasının uygun olduğu durumlarda
• Bazı genetik hastalıkların değerlendirilmesinin gerektiği durumlarda

düşünülebilir.

Ancak IVF her infertilite hastasında ilk tedavi seçeneği değildir.

Özellikle daha genç ve açıklanamayan infertilitesi bulunan bazı çiftlerde önce daha basit tedaviler değerlendirilebilirken, ileri kadın yaşında zaman faktörü nedeniyle tüp bebek daha erken gündeme gelebilir.

IVF gebelik veya canlı doğum garantisi sağlamaz.

Mikroenjeksiyon (ICSI) Nedir?

Mikroenjeksiyon veya ICSI, seçilen tek bir spermin olgun yumurtanın içerisine doğrudan enjekte edildiği bir laboratuvar yöntemidir.

Özellikle:

• Ciddi sperm sayı veya hareket problemi
• Cerrahi yöntemlerle elde edilmiş sperm kullanımı
• Bazı önceki döllenme problemleri

gibi durumlarda değerlendirilebilir.

ICSI uygulanması embriyo oluşacağını, gebeliği veya canlı doğumu garanti etmez ve her tüp bebek hastasında otomatik olarak gerekli değildir.

Kısırlık Tedavisinde Ameliyat Gerekir mi?

Bazı infertilite nedenlerinde cerrahi tedavi yararlı olabilir ancak her hastada ameliyat gerekli değildir.

Cerrahi tedavi:

• Rahim içini etkileyen bazı poliplerde
• Uygun yerleşimli bazı miyomlarda
• Bazı tüp hastalıklarında
• Seçilmiş endometriozis vakalarında
• Bazı erkek üreme sistemi tıkanıklıklarında
• Uygun seçilmiş varikosel hastalarında

değerlendirilebilir.

Ameliyatın gebelik ihtimaline katkısı yaş, yumurtalık rezervi, hastalığın tipi ve diğer infertilite faktörleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

İnfertilite Tedavisinde PGT Her Hastada Gerekli midir?

Hayır. Preimplantasyon genetik testleri (PGT), bütün infertilite veya tüp bebek hastalarında rutin olarak uygulanması gereken testler değildir.

PGT'nin farklı türleri bulunur ve kullanım amacı kişinin genetik öyküsüne ve tedavi özelliklerine göre değişebilir.

Örneğin bilinen bazı tek gen hastalıklarında veya kromozomal yapısal değişikliklerde uygun PGT yöntemleri değerlendirilebilir. Embriyo kromozom sayısını değerlendiren PGT-A ise seçilmiş hastalarda ayrıca ele alınabilir.

Genetik test yapılması embriyonun kesin tutunacağını, sağlıklı gebelik oluşacağını veya canlı doğum gerçekleşeceğini garanti etmez.

Donasyon Tedavileri Kimlerde Değerlendirilebilir?

Donör yumurta veya sperm kullanılan yardımcı üreme yöntemleri, bazı ülkelerde belirli tıbbi durumlarda uygulanabilmektedir.

Bu seçenekler örneğin kendi yumurtaları veya spermleriyle tedavinin mümkün olmadığı bazı kişilerde gündeme gelebilir.

Donasyon tedavisinin uygulanabilirliği kişinin sağlık durumu, tedavi gereksinimi ve tedavinin gerçekleştirildiği yerdeki yürürlükte olan yasal düzenlemelere göre değerlendirilmelidir.

Donasyon tedavileri de gebelik veya canlı doğum garantisi sağlamaz.

Kısırlık (İnfertilite) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kısırlık kaç ay sonra anlaşılır?

İnfertilite genel olarak 12 ay düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen gebelik elde edilememesi olarak tanımlanır. Ancak kadın 35 yaş ve üzerindeyse değerlendirme yaklaşık 6 ay sonunda başlatılabilir. 40 yaşın üzerinde veya bilinen bir infertilite risk faktörü varsa daha erken değerlendirme gerekebilir.

35 yaşından sonra gebelik için ne kadar beklenmelidir?

35 yaş ve üzerindeki kadınlarda düzenli korunmasız ilişkiye rağmen yaklaşık 6 ay içinde gebelik oluşmamışsa infertilite değerlendirmesine başlanması genellikle uygundur.

Kısırlık sadece kadınla ilgili bir sorun mudur?

Hayır. İnfertilite kadın faktörlerinden, erkek faktörlerinden, her ikisinin birlikte bulunduğu durumlardan veya açıklanamayan nedenlerden kaynaklanabilir. Bu nedenle uygun durumlarda çiftin her iki üyesi birlikte değerlendirilmelidir.

Primer infertilite nedir?

Primer infertilite, kişinin daha önce hiç gebelik yaşamamış olması ve gebelik isteğine rağmen gebeliğin oluşmamasıdır.

Sekonder infertilite nedir?

Sekonder infertilite, geçmişte en az bir gebelik yaşanmış olmasına rağmen yeniden gebelik istendiğinde gebelik elde edilememesidir.

Kadınlarda kısırlığın en sık nedenleri nelerdir?

Yumurtlama bozuklukları, PCOS, tüp hastalıkları, endometriozis, rahimle ilgili bazı problemler ve yaşa bağlı üreme potansiyelindeki azalma kadın infertilitesine katkıda bulunabilir.

Erkeklerde kısırlık nasıl anlaşılır?

Erkek infertilitesinin ilk değerlendirmesinde sağlık ve üreme öyküsünün yanında sperm analizi önemli bir testtir. Sonuca göre ürolojik değerlendirme, hormon veya genetik testler gerekebilir.

Düşük AMH kısırlık anlamına gelir mi?

Hayır. Düşük AMH tek başına infertilite anlamına gelmez. AMH daha çok yumurtalık rezervinin miktarı ve tüp bebek tedavisinde elde edilebilecek yumurta sayısı hakkında bilgi sağlar.

AMH yumurta kalitesini gösterir mi?

Hayır. AMH yumurta kalitesini doğrudan göstermez. Yumurta ve embriyo potansiyelinde kadın yaşı daha önemli belirleyicilerden biridir.

Açıklanamayan infertilite nedir?

Standart değerlendirmelerde yumurtlama, tüpler ve sperm açısından infertiliteyi açıklayacak belirgin bir neden bulunamamasına rağmen gebelik oluşmaması açıklanamayan infertilite olarak adlandırılabilir.

Açıklanamayan infertilitede hemen tüp bebek yapılmalı mıdır?

Her hastada değil. Kadının yaşı, infertilite süresi ve önceki tedaviler dikkate alınarak bekleme, yumurtalık uyarımı ile aşılama veya tüp bebek seçenekleri değerlendirilebilir. İleri kadın yaşında tüp bebek daha erken gündeme gelebilir.

Aşılama mı tüp bebek mi daha iyidir?

Her çift için tek bir doğru yöntem yoktur. Aşılama daha basit bir yöntemdir ancak her infertilite nedeninde uygun değildir. Tüp bebek gerekliliği yaş, tüpler, sperm özellikleri, infertilite süresi ve önceki tedavilere göre belirlenmelidir.

Tüp bebek hangi durumlarda uygulanır?

Tüp hastalıkları, bazı erkek faktörleri, diğer tedavilerle gebelik elde edilememesi, ileri kadın yaşı veya belirli genetik durumlar gibi nedenlerle tüp bebek değerlendirilebilir. Her hastada ilk tedavi seçeneği olmak zorunda değildir.

Mikroenjeksiyon her tüp bebek tedavisinde gerekli midir?

Hayır. ICSI özellikle ciddi erkek faktörü, cerrahi yöntemlerle sperm elde edilmesi veya bazı döllenme problemlerinde değerlendirilebilir. Her hastada otomatik olarak gerekli değildir.

PGT tüp bebek başarısını garanti eder mi?

Hayır. PGT belirli genetik veya kromozomal özelliklerin değerlendirilmesinde kullanılabilir ancak embriyonun tutunmasını, gebeliği veya canlı doğumu garanti etmez.

Kısırlık tedavisi kesin gebelik sağlar mı?

Hayır. Yumurtlama tedavisi, aşılama, tüp bebek, mikroenjeksiyon veya diğer yardımcı üreme yöntemlerinin hiçbiri gebelik veya canlı doğum garantisi sağlamaz. Sonuç yaş, infertilite nedeni, yumurta ve sperm özellikleri, embriyo gelişimi ve diğer klinik faktörlere bağlıdır.

Kısırlık Tedavisinde En Önemli Nokta Nedir?

İnfertilite tedavisinde en önemli noktalardan biri kadın ve erkeğin birlikte değerlendirilmesi ve tedavinin saptanan nedene göre kişiselleştirilmesidir.

Her çiftin doğrudan aşılama veya tüp bebek tedavisine başlaması gerekmez. Buna karşılık ileri kadın yaşı veya bilinen önemli bir infertilite nedeni varsa gereksiz bekleme de uygun olmayabilir.

Kadın yaşı, yumurtalık rezervi, tüpler, sperm özellikleri, infertilite süresi ve daha önceki tedaviler birlikte değerlendirilerek en uygun yaklaşım belirlenmelidir.